หลังคาบ้านแบบบาหลี (Bali Roof)


หลังคาบ้านแบบบาหลี

หลังจากที่ผมน็อตหลุดเรื่องการเมืองไปหนหนึ่ง เพราะทนไม่ไหวกับความเลวของนักการเมืองบ้านเรา คราวนี้เรากลับมาเรื่องไปเที่ยวของเราต่อ วันนี้ผมจะเล่าถึงเรื่องหลังคาแบบบาหลี ทั้งนี้เพราะมีผู้สนใจเรื่องบ้านบาหลีเข้ามาเยี่ยมชมบล็อกผมวันละหลายราย ซึ่งภาพทั้งหมดที่มีอยู่ในบล็อกนั้น มีแต่ภาพตัวบ้าน ไม่มีภาพหลังคาแบบบาหลีให้ดู วันนี้ผมจะว่าเรื่องหลังคาโดยเฉพาะ ทั้งนี้เพราะจะทำบ้านแบบบาหลี หลังคาก็ต้องเป็นแบบบาหลีด้วย เพื่อไม่ให้มันขัดกัน

ที่เกาะบาหลีนี้มีเสน่ห์อยู่หลายเรื่อง แต่ที่เห็นชัดเจนคือเรื่องศิลปวัฒนธรรมที่แตกต่างจากที่อื่นๆ และเป็นของตนเอง เช่นเสื้อผ้า การแต่งตัวของคนพื้นเมือง และบ้านแบบบาหลี เป็นต้น ผมเคยพูดถึงบ้านบาหลีมาบ้างแล้ว ส่วนใหญ่จะถ่ายรูปตัวบ้าน และบริเวณบ้านมาให้ท่านๆได้ดูกัน

แต่บ้านบาหลีจะไม่ครบเครื่องถ้าหลังคาไม่ได้เป็นแบบบาหลี วันนี้ผมเลยถ่ายรูปเฉพาะหลังคาแบบบาหลีหลายๆแบบมาให้ท่านได้ดู

ก่อนจะพูดถึงหลังคาแบบบาหลี ผมขออธิบายถึงธรรมชาติและภูมิอากาศของเกาะบาหลีสักเล็กน้อย เป็นการปูพื้นเพื่อให้ท่านเข้าใจถึงที่มาที่ไปในการสร้างบ้านของชาวบาหลีซึ่งในสมัยโบราณไม่มีการสอนวิชาสถาปัตย์กรรม มีแต่วิชาสถาปะนึกที่สร้างบ้านกันตามสภาพภูมิประเทศและสิ่งแวดล้อม แล้วก็ถ่ายถอดกันต่อมาเรื่อยๆ

การสร้างบ้านของมนุษย์ตั้งแต่สมัยโบราณนั้นมีวัตถุประสงค์หลักๆก็เพื่อกันความร้อน กันลมและความหนาว และกันฝน ดังนั้นการสร้างบ้านของคนในแต่ละท้องถิ่น จะอยู่ภายใต้อิทธิพลของลมฟ้าอากาศในท้องถิ่นนั้นๆ ที่เกาะบาหลีนี้มีสองฤดู ฤดูแรกสภาพอากาศเป็นหน้าฝนเสียหกเดือน และฤดูที่ไม่มีฝนเลยบวกกับอากาศาเกือบจะหนาวและลมแรงมากอีกหกเดือน ลมที่นี้มีทิศทางการพัดที่แตกต่างกว่าเมืองไทย คือของเราในฤดูร้อนและฤดูฝนลมจะพัดจากทิศใต้ไปทิศเหนือ ส่วนในฤดูหนาวลมจะพัดจากทิศเหนือไปทิศใต้ ดังนั้นบ้านเราจะลร้างบ้านหันหน้าไปทางทิศใต้ (ถ้าเลือกได้)เพื่อรับลม

แต่ที่นี่ลมพัดจากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตกเวลาที่ไม่ใช่หน้าฝน ซึ่งลมจะพัดแรงมาก แล้วพัดกลับจากตะวันตกไปตะวันออกตอนหน้าฝน และที่นี้มีความเชื่อว่าบ้านต้องหันหลังไปทางภูเขาไฟอากุงที่อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ดังนั้นบ้านที่นี้จึงมักมีหน้าบ้านหันไปทางทิศใต้ หรือตะวันตกเฉียงใต้ และตัวบ้านจะปลูกขวางทางลม เพื้อรับลมตลอดปีจากทั้งด้านตะวันออกและตะวันตก

จากการที่บ้านขวางทางลมที่พัดมาจากทะเลที่มีความแรง หลังคาบ้านจึงต้องออกแบบไม่ให้ต้านลม ถึงแม้ว่าบ้านบาหลีแท้ๆจะเป็นบ้านชั้นเดียวก็ตาม การสร้างบ้านชั้นเดียวนั้นนอกจากลดแรงปะทะของลมแล้วยังลดปัญหาเรื่องแผ่นดินไหวที่มีอยู่บ่อยๆที่นี่อีกด้วย

หลังคาบ้านที่นี่มีสองแบบใหญ่ๆคือ แบบที่มุงบ้านด้วยกระเบื้องดินเผาเป็นส่วนใหญ่ กับแบบที่มุงศาลาอเนกประสงค์ที่เรียกว่า“โจ๊กะ-โล” ที่มักจะมุงด้วยวัสดุจากธรรมชาติ เช่นหญ้าแฟกและใบจาก บ้านที่นี้จะไม่มีหน้าจั่วเพื่อให้ลู่ลมทั้งสี่ด้าน ที่เราเรียกกันว่าหลังคาทรงปั้นหยา (ถ้าผมจำไม่ผิด) ดูรูปประกอบด้านล่าง ทั้งนี้เพื่อให้ลู่ลม และที่ตามสันหลังคาก็จะประดับลวดลายคล้ายๆกับหงอนบนหัวมังกรของจีน

อย่างที่ผมเคยเล่าแล้วว่า จีนเป็นชนชาติแรกที่มาอยู่บนเกาะนี้เมื่อสี่พันกว่าปีก่อน ส่วนที่ประดับบนหลังคานั้นได้รับอิทธิพลมาจากจีนจะมองดูคล้ายแบบจีนมาก ตรงกลางหลังคาชนิดที่มีรูปทรงเป็นแบบสี่เหลี่ยมผืนผ้าก็ประดับด้วยลวดลายดินเผาคล้ายๆใบเสมาของเรา ถ้าหลังคาเป็นแบบทรงสี่เหลี่ยมจัตตุรัสตรงกลางหลังคาจะประดับด้วยลวดลายทรงระฆัง คล้ายๆที่อยู่บนหัวไม้เท้าของหลวงจีนในนิยายกำลังภายใน ดูรูปที่สองและสาม ที่เป็นหลังคาห้องแถวตามถนนที่เป็นร้านค้า หรือแม้แต่หลังคาศาลพระภูมิ หรือหลังคาศาลานั่งเล่น ที่ถ่ายมาให้ดูในรูปที่เจ็ดและแปด

รูปนี้เป็นอาคารขนาดใหญ่สูงสองชั้นของทางราชการ หลังคาก็ยังเป็นแบบบาหลี และประดับลวดลายบนหลังคาเช่นเดียวกัน ถ้าจะเปรียบเทียบกับหลังคาของเราก็คงคลายๆ หางหงส์ตามหลังคาโบสถ์ หรือกาแลตามบ้านทางเหนือ เมืองไทยเราก็มีการเอาหลังคาทรงไทยมาใส่บนอาคารแบบตะวันตกเหมือนกัน ที่เห็นอยู่ตามสถานที่ราชการ ที่มีมากที่สุดก็คือตึกตามถนนราชดำเนิน รูปข้างต้นทั้งหมดเป็นกลุ่มหลังคาแบบที่หนึ่ง

รูปนี้แสดงให้เห็นโครงสร้างหลังคาแบบที่สองที่เรียกว่า “โจ๊กะ-โล” ก่อนที่จะมุงหลังคา มองดูคล้ายๆทรงหมวกกุยเล้ยของจีน ในสมัยนี้มีการทำกระเบื้องดินเผาสำหรับมุงโจ๊กะ-โลด้วยเหมือนกัน เพราะมีผู้นิยมทำบ้านหลังคาทรงนี้มากขึ้น

สองรูปนี้ถ่ายใหัเห็นบ้านที่มีหลังคาแบบโจ๊กะ-โลที่มุงด้วยกระเบื้องดินเผา ตามสันหลังคาก็ประดับด้วยลวดลายกระเบื้องดินเผาเช่นเดียวกัน

รูปนี้เป็นอาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่ ที่ทำเป็นหลังคาแบบสองรอน ยิ่งมองเห็นคล้ายกับหลังคาแบบจีนชัดเจนมากยิ่งขึ้น

เป็นยังไงบ้างครับ วันนี้นำเสนอหลังคาแบบบาหลีให้ดูกันแบบจะจะ ไม่ทราบว่าจะชัดเจนพอไม๊? ถ้ายังไม่จุใจรีบๆบอกมา ผมจะหามาเพิ่มให้ ถ้านานไปผมอาจจะไปเที่ยวที่อื่นต่อบ้าง เพราะอยู่ที่นี่มานานจนจะหมดเรื่องมาเขียนให้ท่านได้อ่านกันแล้ว สำหรับท่านที่จะทำร้านอาหารผมมองดูว่าอาคารแบบโจ๊กะ-โล จะเหมาะมากกับเมืองไทย เพราะเป็นหลังคาทรงสูงไม่ร้อน ตัวอาคารก็เป็นทรงสี่เหลี่ยมโล่งๆ ส่วนจะมุงหลังคาด้วยหญ้าแฟก หรือใบจากก็ไม่ผิดกติกาแต่อย่างใด

2 responses to “หลังคาบ้านแบบบาหลี (Bali Roof)

  1. อยากทราบขั้นตอนการมุงหลังคาบ้านบาหลีด้วยหญ้าแฝก เพราะเคยไปบาหลีมาแล้ว 2-3 ครั้ง ชอบมาก

ใส่ความเห็น

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s